Dirk van Weelden

October 2, 2007

Achtergronden bij Het Middel

Filed under: — Dirk van Weelden @ 2:32 pm

De Enclave op de oostelijke vlaktes wordt gevormd door een aaneen gesloten netwerk van corridor-achtige bouwwerken, waarvan veel op pylonen en kolommen. De beelden die ik bij het schrijven voor me zag leken nog het meest op de beelden die ik ken van Constant Nieuwenhuis’ project Nieuw Babylon waaraan hij werkte vanaf 1956 tot 1974. Niet voor niets.

Deze wat ruw vormgegeven wereld droeg toch ook het futuristische en optmistische van het vooruitgangsgeloof zoals dat eind jaren vijftig, begin jaren zestig Europa beheerste. Wat zou het mooi zijn om deze nooit gebouwde droomwereld in mijn roman op te voeren als een verlaten ruïne, die zijn tragische pracht en waardigheid juist toont in zijn vervallen staat. Dat dacht ik en zo komt het dat de Enclave aan Nieuw Babylon doet denken.

Maar er bestaat ook een parallel tussen de ideeën achter Nieuw Babylon en de denkbeelden van de Wijsheid Academie. Constant Nieuwenhuis zag een leefwereld voor zich die een nieuwe, vrije, spelende cultuur voor iedereen mogelijk maakte doordat het productiewerk en het administratieve en beherende werk helemaal was overgenomen door robots en computersystemen. In zijn plannen zijn onderaardse fabrieken voorzien, die hij nooit interessant genoeg vond om af te beelden. Hem ging het om het ontwerpen van een cultuur van de toekomst, niet om het praktisch dichterbij brengen van een ideale sociaal-economische orde. Ook de Wijsheid Academie heeft geen blauwdruk voor de ideale maatschappij, maar ze grijpen net als Constant naar wetenschap en technologie om ruim baan te maken voor het schone, ware en goede dat in het menselijk wezen schuilt. Hier dan dankzij een neurobiologisch hersen-implantaat en een strak geprogrammeerde hersenspoeling.

De connectie tussen de Enclave van de Wijsheid Academie en Nieuw Babylon heb ik nog verder aangezet door Pierre, de leider van de Enclave, zinnen en alinea’s in de mond te leggen, die rechtstreeks afkomstig zijn uit artikelen van Constant Nieuwenhuis, waarin hij zijn visie op de stedelijke cultuur van de toekomst (anno 1963 of 68) uiteen zet. Dat heb ik gedaan om aan te geven hoe eeuwig het verlangen naar de ‘tweede wereld’ is en hoe dubbelzinnig en tragisch de verhouding is tussen dat verlangen en de macht en dynamiek van technologie.

Over de aanwezigheid van de hond Constant in Het Middel hoeft de lezer zich dus niet te verbazen. Ook de verbeelding van het verband met Nieuw Babylon in de vorm van een hond is niet zo gek, als je dit leest, geplukt van de site van Archined, uit een verslag van het Nieuw Babylon symposium in 2000 waar ook de hoogbejaarde Constant een dag te gast was.

Constant zelf was op de middag van de tweede dag aanwezig en werd met een enorm applaus onthaald. Veel kon hij na twee dagen van uitputtend debat over zijn project niet meer toevoegen. De belangrijkste bijdrage kwam dan ook van zijn hondje dat zich meermalen in het debat mengde en dat als enige een afdoende antwoord had op Kriers eigen anachronistische antwoord op zijn wel degelijk steekhoudende vragen die hij bij het modernisme plaatst: Waf Waf.

Archined over Constant Nieuwenhuis Nieuw Babylon

Chronologie van materiaal over Nieuw Babylon

Nederlands Wikipedia-artkel over Constant Nieuwenhuis

Over Marcel Hummelinks boek over Constant en de artistieke avant-garde 1946-1960. Met een link naar een opname van een gesprek met de auteur

No Comments »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

Powered by WordPress