Ga binnenkort, zo snel als je tijd hebt, naar het Museum Boymans van Beuningen in Rotterdam. Daar zijn twee zalen te zien met werk van JCJ van der Heijden (1928). Ik heb in jaren niet zo’n overrompelende, sprankelende en vrolijk stemmende expositie van beeldende kunst gezien. En dat terwijl ik het werk dat JCJ de afgelopen decennia maakt ken en veel van de werken die hier hangen eerder heb gezien. Wat deze twee zalen zo opwindend maakt is dit: toen JCJ op bezoek kwam om de zaal op te meten (hij wil altijd een maquette van de tentoonstelling in karton maken om de indeling thuis te kunnen uitproberen) viel zijn oog op de houten lambrizering, die tegen de wanden van het eerbiedwaardige instituut getimmerd waren. Voor een kunstenaar wiens werk gaat over de dubbelzinnigheden, illusies, vanzelfsprekendheden en ongerijmdheden van onze waarneming is die lambrizering een ongenode gast die zich met de tentoonstelling bemoeit. Kan dat hout weg?, vroeg hij daarom aan de museumdirecteur. Dat kon niet, het gebouw is een rijksmonument ofzo.
De oplossing van dit probleem was eenvoudig, radicaal en schitterend. Er werden zwart-wit foto’s gemaakt van de wanden van de maquette. Daarin had JCJ op kartonnen kaartjes mini-versies van zijn werken gehangen. Die foto’s werden uitvergroot en geprint op behangpapier. Daarmee werden de wanden van de zalen behangen. Over die vervelende lambrizering heen! Bovenop de zwart-wit reuzenversies van de mini-werken kwamen de kleurige echte doeken en foto’s te hangen. Typisch JCJ: hij heeft werk verplaatst zodat je langwerpige werken als achtergrond van vierkant werk hebt en bij het opmeten van de hoogte heeft hij zich vergist, zodat de zwart-wit reuzen-verkleiningen als een lijst fungeren.
Wie de zaal binnenloopt weet niet meer hoe groot hij is. Het Boymans blijkt met plakband aan elkaar te zitten: in de hoeken van de ruimtes is het plakband te zien. De toeschouwer bevindt zich in een opgeblazen maquette. Schets en werk, zwart-wit foto en kleur, raster en verfstreek, afdruk en origineel, weerspiegeling en lichaam, maquette en zaal; met alles wordt een spel gespeeld en je kijkt je ogen uit. Ook het bekende werk wordt er nieuw van. Dat werken zich in elkaar weerspiegelen, elkaar citeren, elkaars verkleining of vergroting zijn, is het begin van een kijk-avontuur zonder weerga. Zelfs de deuren naar de andere zalen en de bezoekers gaan deel uitmaken van JCJ’s tentoonstelling. Natuurlijk zijn de maquettes van de twee zalen aan de ingang van de tentoonstelling te zien. Groots werk van van een van de grootste levende kunstenaars van ons land. Tot 29 januari 2012.
