Dirk van Weelden

Dit is een foto van Herengracht 609 in Amsterdam. Hij is gemaakt in 1943, volgens het onderschrift van het Stadsarchief. Een turbulent jaar in het leven van dit pand. Vanaf 1937 huisde namelijk het Italiaans Consulaat op dit adres. En hoewel het aanvankelijk een vrolijke boel moet zijn geweest, met de successen van de As-mogendheden tussen 1939 en 1942, zal de stemming in dit jaar drastisch zijn omgeslagen.

Deze foto is genomen in het jaar dat de Geallieerden Italië vanuit het zuiden binnenvallen. In juli is de Duce (ha sempre ragione) gearresteerd op bevel van koning Victor Emmanuell II en de Fascistische Grote Raad onder aanvoering van Graaf Galeazzo Ciano en Graaf Dino Gradi. Het land wankelde, Benito Mussolini werd naar Gran Sasso in de Abruzzen gevlogen, in afwachting van zijn uitlevering aan de Geallieerden. De nieuwe Italiaanse regering capituleerde in september 1943.

Duitsers en Italianen die nog steeds de kant van de fascisten en de nazi’s kiezen vechten door tegen de Geallieerden. In diezelfde herfst dat deze foto genomen moet zijn (of zou het vroeg in het voorjaar zijn?) bevrijdt de SS majoor Otto Skorzeny de hulpeloze Mussolini en wordt de Repubblica Sociale Italiana opgericht die bestuurd wordt vanuit het stadje Salo en vooral het noorden en delen van centraal Italië beslaat. Het is een façade voor het Duitse militaire gezag.

Omdat ik alles wil weten van de mensen die in dit pand hebben gewoond en gewerkt vraag ik me af wat er achter deze gevel gebeurde in 1943. Werden er nog culturele avondjes gehouden? Zaken-diners waar industriëlen en diplomaten een mooi contract beklonken? Of hadden de consul en zijn personeel in verwarring de thuisreis aanvaard en wachtte het pand op de komst van de afgezanten van de nieuwe machthebbers? En welke? Van de regering van Victor Emmanuell of van de Repubblica Sociale Italiana van Mussolini?