Dirk van Weelden

Alle kranten ter wereld hebben kolommen met wat de Fransen faits-divers noemen. Als drijvend afval in de goten van de stad, dobberen daar de kleine drama’s voorbij van ongelukken, vergissingen, fatale obsessies, bizarre vondsten en komische noodlottigheden.

Een auteur wordt niet vermeld en werkelijk nieuws kun je de inhoud van deze berichten meestal niet noemen. Bij het lezen ervan proef je iets eeuwigs, alsof je een boek met eeuwenoude streeklegenden opslaat, maar dan in een eigentijdse stedelijke aankleding.

Van de week las ik een stuk van Luc Sante (schrijver van het onvolprezen Low Life (1992), een geschiedenis van de onderbuik van Manhattan in de negentiende eeuw) in de New York Review of Books. Daarin maakt hij de lezer lekker voor zijn zojuist verschenen Engelse vertaling van een voor het laatst in 1990 herdrukt Frans boek door Felix Fénéon (1861-1944). De titel luidt Novels in three lines (oorspronkelijk Nouvelles en trois lignes) en bestaat uit zo’n twaalfhonderd extreem korte kranteberichten, die Fénéon schreef voor het dagblad Le Matin in 1906.

Fénéon, een man die zijn leven in dienst stelde van het streven een geheim te zijn (en daar wonderlijk goed in slaagde, hij is nog altijd een mythisch redacteur, kunstkriticus, schrijver, halve terrorist; geen biograaf heeft vat op hem gekregen), beoefende het fait-divers als een streng literair genre. Zijn drie-regelige krantebericht wordt een grootstedelijke haiku. Het gevolg is dat de mensenwereld in adembenemend beknopte vorm aan je voorbij trekt; scherp en razendsnel, in al zijn rauwheid, wonderlijkheid, absurdisme en waanzin. Dit is taal die met explosieve kracht een beeld en een gebeurtenis oproept. Een griezelig onthechte poetische blik doemt eruit op. Wat verder opvalt is de aandacht voor het leven van de heffe des volks.

Het stuk van Luc Sante (in de NYRoB van 25 oktber) is een aanrader; een prachtig essay dat nieuwsgierig maakt naar Fénéon en mij in ieder geval dwong de volgende vraag te beantwoorden: bestel ik onmiddellijk de Amerikaanse editie bij Amazon voor 12 dollar of ga ik morgen de Franse editie bestellen en wentel ik me al in de voorpret om die met een woordenboek en een potlood te lijf te gaan? Na een ommetje bleek het antwoord op deze vraag te zijn: beide.

»C’est au cochonnet que l’apoplexie a terrassé M. André, 75 ans, de Levallois. Sa boule roulait encore qu’il n’était déjà plus. »
‘On the bowling green a stroke leveled M. André, 75, of Levallois. While his ball was still rolling he was no more’

Again and again Mme Couderc, of Saint Ouen, was prevented from hanging herself from her window bolt. Exasperated, she fled across the fields.