Dirk van Weelden

Vandaag is het 4 oktober. Niet alleen is het Wereld Dieren Dag, het is de dag waarop de roman Het Middel feestelijk ten doop wordt gehouden en dit weblog officiëel van start gaat.

4 oktober is een beroemde dag als het om lanceren gaat. In mijn geboortejaar 1957 was het de dag waarop de wereld verrast en verbluft reageerde op de verschijning van de eerste kunstmaan, die zijn baantjes om de aarde draaide. De Sputnik 1 werd vanaf de steppe in Baikoenoer in een baan om de aarde gestuwd en begon zijn reeksen drammerige pieptonen uit te zenden. Het ding was eigenlijk niet meer dan een groot uitgevallen basketbal van aluminium, maar dan met vier metalen sprieten van twee en een halve meter lang.

Toen ikzelf gelanceerd werd, op 22 november, draaiden er maar liefst twee Sputniks rond. Erbij gekomen was de Sputnik 2 met aan boord het hondje Laika, dat het eerste levende wezen zou worden dat 230 kilometer boven het aardoppervlak zou sterven. Ik lag lekker met mijn moeder in het kraambed.

In het boek waarmee ik debuteerde, Arbeidsvitaminen, het ABC van Bril&VanWeelden, dat precies dertig jaar later verscheen, in november 1987, kon ik het niet laten een kort stukje te schrijven over de bijna lichamelijke band tussen mij en de eerste sateliet. Het omslag van Mobilhome, mijn roman uit 1991 toont een schitterende foto van Nederland, gemaakt door Wubbo Ockels vanuit het Spacelab. In dat boek maak ik een vergelijking tussen romans en satelieten. Beide belichamen een radicale breuk met de aardse, alledaagse werkelijkheid. Ze bevinden zich in een wereld met eigen wetten. Maar hun schoonheid, kracht en bestaansrecht ontlenen ze aan hun vermogen dankzij die afstand verbanden te leggen en ontdekkingen te doen, die onmogelijk zijn op het aardoppervlak en in ons dagelijkse doen. Denk aan satelieten die met radar ondergrondse watervoorraden vinden, waar herders aan de rand van de Gobi woestijn wekenlang vergeefs naar zoeken. Of aan communicatie-satelieten die mensen op enorme afstand in woord, geluid en beeld met elkaar in contact kunnen brengen. Of aan satelieten die kunnen meten hoe het water in de poolzee opwarmt en in beeld brengen hoe de ijskappen smelten, het ozongat groeit en krimpt.

Het zijn metaforen voor de zeer uiteenlopende soorten functies die romans voor hun lezers kunnen vervullen. En het mooie aan de sateliet-vergelijking is dat al die intimiteit, amusement, ontroering, verwondering, inzicht alleen mogelijk zijn dankzij het afstandelijke en kunstmatige karakter van de roman. Net zoals alle mondiale telecom, de nuttige, fraaie en gruwelijke inzichten die satelieten ons bieden, alleen bestaan doordat het eenzame, verre machines zijn. Met heel gevoelige zintuigen, heel grote geheugens, meedogenloze camera’s en slimme verbindingen. Het zijn de mensen op de grond, de lezers, die zich toeeigenen wat satelieten en romans te bieden hebben en daar iets mee doen; de mogelijkheden tot leven wekken, vlees en bloed laten worden.

Waarmee gezegd is wat een goede datum 4 oktober is om een roman en een weblog te lanceren.